Voetbalcoaching volgens Leon Vlemmings

Friday, October 8, 2010 @ 03:10 PM
posted by VoetbalAnalyses

‘Coachen is het zodanig beïnvloeden van spelers dat ze in een wedstrijd zelf de juiste keuze kunnen maken.’ Was getekend: Leon Vlemmings, oud-voetballer en jeugdcoach. ‘VoetbalCoaching’ heet zijn visie. Verschillende betaald-voetbalorganisaties brengen VoetbalCoaching sinds kort in de praktijk. Wat houdt het in?

‘Er is al heel veel nagedacht over de fysieke ontwikkeling van spelers en over hun technisch-tactische vorming. Dit is een methode om nu ook in de manier van coachen meer winst te behalen.’ De manier heet VoetbalCoaching, de bedenker is Leon Vlemmings. Tot 1991 was hij profvoetballer, sindsdien werkt hij als jeugd- en hoofdcoach, tegenwoordig als assistent van Oranje onder 19. Zijn visie wordt inmiddels al in meer of mindere mate toegepast bij Club Brugge, Roda JC, VVV-Venlo, Helmond Sport, PSV, FC Eindhoven, SC Heerenveen en Chelsea FC. VoetbalCoaching leert coaches duidelijker aanwijzingen te geven aan spelers én het leert hen om spelers meer zelfstandigheid bij te brengen, zodat ze zelf de juiste keuzes maken.

Concrete handeling
Om het ontstaan van Vlemmings’ visie duidelijk te maken, gaan we in gedachten naar een willekeurige jeugdwedstrijd ergens in Nederland. Een coach geeft zijn spelers allerlei aanwijzingen: ‘Speel eens wat scherper! Wees nou eens dominanter! Neem het initiatief! Hou je kop erbij!’ Leon Vlemmings kent de aanwijzingen uit den treuren. Sterker nog, hij gaf ze zelf vroeger ook. Maar langzamerhand is hij ervan overtuigd geraakt dat het beter kan.
‘Een coach wil het gedrag van voetballers beïnvloeden. Hoe bereik je dat het best? Als je zo duidelijk mogelijk bent. Termen als “wees dominant” en “toon initiatief” zijn niet duidelijk. Ga maar eens bij een jeugdwedstrijd staan en vraag je bij al deze termen af of het voor de speler herkenbaar is wat de coach bedoelt. Nee dus.’ Het grappige, aldus Vlemmings, is dat als je een trainer na afloop vraagt wat hij precies bedoelt met die termen, dan komt hij wél met een concrete handeling. ‘Dat is dus stap één: coaches moeten concreet zijn in hun taalgebruik.’

Waarneming
De volgende stap is dat je spelers zover krijgt dat ze zélf concrete oplossingen zien en beslissingen nemen. Volgens Vlemmings is dat vooral te bereiken als je een speler leert om zelf waar te nemen. `Mensen nemen eerst waar, voordat ze keuzes maken.` Hij vergelijkt het met het opvoeden van jonge kinderen door ouders. ‘In de opvoeding zeggen we heel vaak tegen onze kinderen: “Goed uitkijken met oversteken.” Maar leren we ze daarmee wel om zélf waar te nemen? Te vaak zeggen we het voor.’ En zo is het ook met het opleiden van voetballers: ‘In VoetbalCoaching moeten spelers leren om zelf verantwoordelijk te zijn voor de voetbalactie die hij moet maken. Speel ik de bal af of houd ik hem bij me? Nu wordt het te veel voorgezegd, en dat staat haaks op zelf waarnemen en zelf keuzes maken.’
Vlemmings verduidelijkt het met een voorbeeld. ‘Stel, de rechtsbuiten heeft de bal. De afspraak is dat hij een voorzet geeft op de spits op het moment dat de linkervleugelverdediger niet kort genoeg dekt. Maar in plaats daarvan speelt hij de bal te laat of hij gaat dribbelen. Wat zeg je dan als coach? De meesten zeggen: “Je moet die bal voorgooien!” Anderen vragen: “Waarom deed je dat?” Uit studies blijkt echter dat waarom-vragen een cynische ondertoon in zich hebben die vaak een defensieve houding opleveren bij spelers. Wat je wilt bereiken, is dat coaches hun spelers zelf leren nadenken. Spreek dus geen waardeoordeel uit, maar laat je leiden door concrete waarneming. Je kunt in dit voorbeeld dus beter vragen: waar is de linksback? Op die manier gaat de speler zelf herkennen wat je bedoelt. De volgende keer is hij getraind in waarnemen en herkent hij die situatie. Het gaat dus om vragen stellen die de waarneming door de speler stimuleren.’

Toepassing
Tot zover de theorie, nu de praktijk. Leon Vlemmings heeft samen met Paul van Zwam (sportpsycholoog van onder meer SC Heerenveen) een programma ontwikkeld waarmee clubs VoetbalCoaching in de praktijk kunnen toepassen. Het VoetbalCoaching Program (VCProgram©) bestaat uit zes onderdelen: coaching, spelers, coaches, ouders, scouts en begeleiders. Vlemmings vat de opvallendste kernmerken van het programma samen. ‘Bij de spelers staat een persoonlijk ontwikkelingsplan centraal (VCM©), geschreven door hemzelf op basis van vragen van de coach. Het VCM© stimuleert spelers maximale verantwoordelijkheid te nemen. Ook de ouders krijgen een belangrijke rol toebedeeld. Denk bijvoorbeeld aan een ouderavond waarop de club vertelt hoe ze de spelers opleiden tot zelfstandige mensen. Dat gebeurde tot nu toe heel weinig. Hoe help je als ouder je kind zo dat hij zelf keuzes leert maken? Iedereen binnen de club heeft een rol in het VoetbalCoaching Program. Scouts moeten zich steeds afvragen wat de specifieke kwaliteiten en kenmerken van een speler zijn. Daar moet je in je benadering rekening mee houden, wil je op maat kunnen coachen. En ook begeleiders, zoals de chauffeurs van de spelersbusjes, kunnen helpen zorgen dat spelers zelf keuzes maken. Maak ze zelf verantwoordelijk voor een schone bus.’

Baat
Vlemmings ontwikkelde zijn programma en visie op basis van zelfstudie, zijn eigen ervaringen als coach en aan de hand van discussies bij voetbalclubs met vele coaches. Ook sprak hij met topcoaches als Marc Lammers (hockey), Joop Alberda (volleybal) en Glenn Pinas (basketbal). ‘Veel sporten zijn op het hoogste niveau al ver in het benaderen van spelers door onder andere vragen te stellen,’ weet Vlemmings. ‘Toch kunnen ook andere sporten baat hebben bij VoetbalCoaching. Vragen stellen, goed luisteren en doorvragen lijken logische en eenvoudige vaardigheden voor een coach. Maar om dit goed te kunnen doen, dienen coaches een omslag te maken in denken en doen. Coachen op waarnemen blijkt daarbij een houvast te zijn coaches. Dit geldt ongetwijfeld ook voor andere sporten. Daarnaast blijkt uit de feedback die Leon Vlemmings van de trainers krijgt dat de instrumenten van VoetbalCoaching, zoals het VCM, erg goed aansluiten bij de praktijk van de coach. Dit komt omdat de instrumenten goed zijn uitgewerkt en uit de praktijk zelf komen. De coaches zijn erg enthousiast omdat ze de instrumenten direct kunnen gebruiken in de begeleiding van de spelers. De coach hoeft hier geen jarenlange studie voor te volgen. Deze instrumenten zijn in de kern volstrekt geschikt voor andere sporten. Het gaat immers om coachen.

Anderen over ‘VoetbalCoaching’
In Voetbal International spraken Foppe de Haan (coach van Jong Oranje en Oranje onder 20) en Joop Brand (hoofd opleidingen bij PSV) enkele maanden geleden hun waardering uit voor ‘VoetbalCoaching’.
Foppe de Haan: ‘We signaleren allemaal het probleem. Leon heeft iets ontwikkeld om wat aan dat probleem te doen.’ Joop Brand: ‘We willen onafhankelijke spelers, maar door die jongens dood te coachen, zorg je juist voor afhankelijke spelers. Als je bij elke bal vertelt wat ze allemaal moeten doen, dan is het niet gek dat je alle spontaniteit eruit haalt. Zodra er iets onverwachts gebeurt, kijken ze allemaal naar de kant. Een trainer krijgt in dit project een spiegel voorgehouden. Het kan uitstekend helpen om trainers te laten beseffen dat het spel niet voor hun meerdere glorie is ontwikkeld, maar voor de jongens die het in het veld moeten doen.’

door: Stan Verhaag

Be Sociable, Share!

Leave a Reply

You must be logged in to post a comment.